غرور؛ خودخواهی یا خودباوری

غرور؛ خودخواهی یا خودباوری

الف حسینی ؛ توان و نیرویی که واژه‌ها دارند نباید دست کم گرفته شوند، زیرا نادیده‌گرفتن این نیرو مایه پدیدآمدن کجی‌ها و ناراستی‌هایی در بین مردم و جامعه خواهد شد. دو واژه‌ای که در این جستار به آن‌ها پرداخته می‌شود غرور و تکبر است؛ دو واژه‌ای که از زبان عربی به زبان پارسی راه یافته‌اند و همیشه با هم و در کنار هم ظاهر می‌شوند.

اگرچه در زبان عربی این دو هم‌سنگ هستند و با واژگان خودخواهی و خودبرتربینی در پارسی برابری می‌کنند، اما پرسشی پیش می‌آید که اگر غرور بد است پس چرا به‌هنگام پویش‌های میهنی (وزرشی، هنری …) از غرور ملی سخن به‌میان می‌آوریم؟ اتفاقی که مایه سر درگمی ما می‌شود، زیرا از یک سوی آن را از رفتارهای بسیار ناپسند می‌دانیم و از سوی دیگر آن را درباره برخی گزینه‌ها شایسته می‌دانیم! اگر بد است چرا در هنگامه‌های ویژه آن را به‌کار می‌بریم و اگر خوب است چرا در منش‌های فردی آن را نادیده می‌گیریم.

رفتاری را که از رفتارهای بسیار ناپسند می‌دانیم نمی‌توان به دو بخش ناپسند (منفی) و شایسته (مثبت) بخش‌بندی کرد. به‌عبارتی یا غرور را نابه‌جا به‌کار می‌گیریم یا با ناآگاهی واژه جایگزین آن یعنی خودباوری را در زیر پرچم این دو واژه به اسارت گرفته‌ایم.

انگیزه کار روی این دو واژه، بازخورد نامناسبی‌ست که همه‌ی پوسته و لایه‌های جامعه را در بر می‌گیرد. زیرا نهادهای اجتماعی ما (خانواده، آموزش و پرورش …) از کودکی ما را از داشتن غرور باز داشته‌اند و ما را به یک خواری خودخواسته وا داشته‌اند.

به دیدگاه نگارننده ما غرور را در پارسی با ریشه عربی آن به‌درستی به‌کار نگرفته‌ایم بلکه با هم‌گامی این واژه و خودخواهی (تکبر)، خودباوری جامعه‌مان را نابود کرده‌ایم. بنابراین با شناساندن (تعریف) و جداسازی درست این دو واژه به نقش ویرانگری این شناخت نادرست بر اندیشه، باور، کردار، سرشت و منش تک‌تک مردم و جامعه‌مان بیشتر پی می‌بریم.

غرور، که هم‌سنگ پارسی آن خودباوری‌ست برابر است با خود را دست کم نگرفتن و از دیگران پایین‌تر ندانستن که این خود به خودباوری (اعتماد به‌نفس) و خودشکوفایی (عزت نفس) می‌انجامد. آدمی با خودباوری، خود را همان‌گونه که هست باور دارد و دوست می‌دارد. بر کسی پوشیده نیست کسی که خود را دوست بدارد و به خود ارج گذارد دیگران را دوست خواهد داشت و خود را با آن‌ها برابر می‌داند و برای لگدمال‌کردن منش دیگران کوشش نمی‌کند.

تکبر، که واژه پارسی هم‌سنگ آن خودخواهی‌ست و بار منفی دارد، خود را برتر از دیگران و دیگران را پایین‌تر از خود دانستن است. این برآمده از خوی چیره‌گری‌خواهی‌ست که منجر به خودباوری پوشالی خواهد شد. ویژگی که دارنده‌ی آن برای خوارکردن دیگران و برتر دانستن خود، از هیچ کاری فروگذاری نمی‌کند.

می‌بینیم که به‌کاربستن نادرست این واژه پربار و سودمند، که می‌تواند در جامعه شور، شادی، امید و سرزندگی بگستراند، این‌گونه در برابر آن ایستاده است. جامعه‌ای که در آن نهال خودباوری هم‌چون گیاه هرز شناخته و سم‌پاشی شود، از بالندگی و رشد باز خواهد ایستاد. باید باور داشت که نهال خودباوری یکی از نیازهای ارزشمند جامعه ماست که باید با آگاهی آن را آب‌یاری و نگهداری نمود.