تأملی بر طرح استانی شدن انتخابات مجلس

فانوس زاگرس؛

تأملی بر طرح استانی شدن انتخابات 

به قلم دکتر روح الله قابضی

مدتی است بحث برگزاری انتخابات استانی مجلس در جامعه مطرح است. این طرح پس از تصویب فوریت آن در صحن مجلس در کمسیون تخصصی هم تصویب شده است.برای اینکه جنبه قانونی و اجرایی پیدا کند باید در صحن علنی مجلس تصویب و پس از تایید شورای محترم نگهبان جهت اجرا به دولت ابلاغ گردد . البته با توجه به سابقه این موضوع نوعی تردید در تصویب نهایی آن وجود دارد.به عبارتی مسیر پیش روی تصویب نهایی این طرح چندان هموار نیست بلکه مسیری پر پیچ و خم و ابهام وتردید است.در این نوشتار این موضوع را ابتدا در سطح کلان کشوری بررسی نموده و سپس شرایط استان کهگیلویه وبویراحمد در انتخابات استانی بررسی می شود.

پیشینه طرح این موضوع به مجلس شورای اسلامی دوره ششم و اصلاح طلبان برمی گردد.این طرح با این توجیه که در شرایط فعلی نمایندگان شهرستانها بیشتر به دنبال کارهای اجرایی حوزه هایی انتخابیه خود بوده و کمتر به موضوعات کلان کشوری می پردازند مطرح گردید .

به عبارت دیگر طراحان این طرح معتقد بودند با روند فعلی مجلس از نقش اصلی خود که قانون گذاری و نظارت است به شدت فاصله گرفته است تا جائیکه نقش دولت و مجلس جابجا شده و برخی نمایندگان در شهرستانها بیشتر به امور اجرائی می پردازند تا قانون گذاری و نظارت .

توجیه دیگر اینکه این طرح هزینه های انتخاباتی را کاهش و خرید وفروش و جابجائی آرا را منتفی می سازد.

طراحان طرح معتقدند در مجموع کارکرد نهاد قانوگذاری کشور به گونه ای رقم خورده است که خدشه جدی به این جایگاه وارد کرده و مجلس آنطور که انتظار می رود در راس امور باشد نیست و تنزل پیدا کرده است.این طرح در مجلس ششم تصویب شد اما در نهایت توسط شورای نگهبان رد گردید و مختومه شد.بعد از ان هم مجددا چند بار در مجالس بعدی مطرح شده و در نهایت جنبه اجرائی پیدا نکرد.

اینکه چرا چنین طرحی که چندین بار توسط توسط شورای نگهبان رد گردیده مجددا در دستور کار مجلس قرار گرفته خود جای سوال دارد.پیشینه موضوع نشان میدهد این طرح باز هم رد خواهد شد چرا که ممکن است ترکیب و تفکر مجلس تغییر کرده باشد اما ترکیب و تفکر حاکم بر شورای نگهبان و استدلالهای آن شورا ناظر بر رد این طرح بر قوت خود باقی است .

در سطح کلان این طرح دارای چند ایراد اساسی است.اول اینکه هدف این طرح تشکیل مجلسی با کیفیت و به عبارتی ورود افراد قوی و سرشناس و متخصص و شایسته به مجلس است که البته روی کاغذ و در شعار خیلی زیبا قابل بیان است اما باید دید در عمل و اجرا تا چه اندازه منطبق بر واقعیت خواهد بود. در حالی که این کار مستلزم وجود برخی زیر ساخت هاست.اولین زیر ساخت اصلی بحث فرهنگی است.

با توجه به اینکه این طرح در صورت اجرا تغییرات اساسی در نوع تعامل مردم و حاکمیت و نحوه برآورده شدن انتظارات انها ایجاد خواهد کرد بنابر این موفقیت طرح در گرو پذیرش آن توسط جامعه و مردم است.ابتدا باید در این زمینه شرایط لازم در جامعه فراهم گردد که مستلزم تغییرات فرهنگی است. یکی از زیر ساخت های اساسی این است که جامعه به این شناخت برسد که وظیفه نماینده قانوگذاری و نظارت است.این موضوع اگر در کشور نهادینه شود گام بلندی در این راستا برداشته شده است.یکی از مشکلات اساسی کشور امروز این موضوع است.

امروز همانطور که کرارا دیده می شود نمایندگان مجلس حتی نمایندگان استان هایی که جنبه قومی و قبیه ای ندارند و به اصطلاح با پشتوانه احزاب به مجلس امده اند نیز وظیفه واقعی و ذاتی خودرا انجام نمیدهند و بیشتر در حوزه های اجرایی فعال هستند تا تقنینی.این موضوع یعنی در واقع حرمت امام زاده با متولی است که یک نگرش و زیر ساخت فکری و فرهنگی مهم است.

زیر ساخت اساسی دیگر برای موفقیت این طرح وجود احزاب قوی و شناسنامه دار در کشور است که البته این موضوع نیز نیازمند زیر ساخت فرهنگی لازم است.در این خصوص باید گفت کشور ما دارای زیرساخت های لازم نیست .گروه های محفلی و دوستانه و خانوادگی و بعضا دولت ساخته نام با مسمای حزب را بر خود گذاشه اند و چند ماه منتهی به انتخابات تشکیل گردیده و سپس به خواب زمستانی می روند.لیست هایی هم که برای انتخاباتها میدهند عموما از افراد اطراف خود و اقوام و بستگان درجه یک اعضای حزب بوده و از شایسته سالاری خبری نیست.نمونه های متعددی از این لیست های خانوادگی و محفلی را درکشور داشته ایم و دیده ایم که خود شاهد این مدعا است.بنابر این چنانچه انتخابات استانی برگزار شود باز هم همین داستان دوست و رفیق بازی ادامه دارد منتها در گستره ای بزرگتر .

در حالی که لیست واقعی باید از کسانی تشکیل شود که مراتب شایستگی خود را در یک فرایند شایسته محور طی کرده و با رعایت سلسله مراتب حزبی و با تجربه منطقی به لیست وارد شده باشند. نه افراد خلق الساعه و رفع تکلیفی .نتیجه چنین لیستهایی به این ختم می شود که به قول برخی نمایندگان فعلی مجلس برخی فراکسیون ها در جلسات داخلی و فرم های ثبت نامی بالای ۱۲۰ عضو دارند اما در مقاطع حساس و تصمیم گیری های مهم زیر ۸۰ نفر همراهی میکنند. به عبارتی خود در یک صف هستند و سبد خود را در صف دیگری گذاشته اند.

در صورت اجرای این طرح با شرایط فعلی،فقط حوزه جغرافیایی ممکن است تغییر کند اما در اصل موضوع تغییری ایجاد نمی شود. متاسفانه همانطور که بارها عنوان گردیده در کشور شعار ما دموکراسی داده می شود در حالی که دموکرات نیستیم.یا به عبارت دیگر افرادی که شعار دموکراسی میدهند نه تنها در عمل دموکرات نیستند بلکه مصداق انحصار همه جانبه نیز هستند.معتقدم این طرح هم در همین چارچوب قابل ارزیابی است.

این طرح در شرایطی مناسب است که دموکراسی واقعی نهادینه شده باشد و معیار انتخاب مردم برنامه های احزاب باشد نه افراد و معادلات قومی و قبیله ای و خرید و فروش رای .شرایطی که کشور ما فعلا با وضع مطلوب آن فاصله دارد.

موضوع دیگر اینکه در مواد مختلف این طرح آمده است که افراد باید ابتدا در حوزه های انتخابیه خود ثبت نام کنند و رای حداقلی (۲۰ درصد)کسب کنند و سپس از بین این افراد فردی که در سطح استان رای اول را به دست آورد نماینده آن حوزه خاص خواهد بود. واضح است که در این صورت هیچ تغییر محتوایی صورت نخواهد گرفت بلکه باز هم همان آش است و همان کاسه .باز هم همان انتظارات محلی و تنش های قومی و قبیله ای وجود خواهد داشت منتها این بار در گستره بزرگتری اتفاق خواهد شد و موضوع از شهرستانی به استانی گسترش خواهد یافت.هدف انتخابات استانی این است که نمایندگان متعلق به یک منطقه خاص نباشند و منطقه ای فکر نکنند بلکه نماینده استان بوده و مطالبات استان را در سطح کلان دنبال کنند.منتها در این صورت هم هر فردی که از یک حوزه ثبت نام کرده و در استان انتخاب شود با هم مردم نماینده منتخب را متعلق به حوزه انتخابیه خاص خود میدانند .این شرایط در قانون فعلی و جاری انتخابات نیز این شرایط وجود دارد و هر نماینده در مجلس فعلی نماینده هر شهرستان نماینده استان هم محسوب گردیده و به طریق اولی نماینده کل مردم ایران نیز هست.بنا بر این در مجموع معتقدم این کار تنها جنبه صوری و تشریفاتی داشته و تغییر محتواتی مورد نظر طراحان حاصل نشده و نه تنها مشکلی از کشور حل نخواهدکرد بلکه بر مشکلات هم خواهد افزود.

این طرح در صورت اجرا در استان های مثل کهگیلویه و بویر احمد و استانهای مشابه که دارای بافت قومی و قبیله ای وتعاملات درون استانی زیاد هستند نمود و بروز بیشتری خواهد داشت.همانطور که در قسمت قبل بیان شد این طرح در برخی استانهای بزرگ که کمتر جنبه قومی وقبیله ای دارند و معیار انتخاب مردم موضوعات کلان کشوری است و احزاب سیاسی نیز تا حدودی میتوانند کارگرد داشته باشند ممکن است قابل توجیه باشد اما در استان ما باید گفت این طرح از قبل شکست خورده است.فارغ از شرایط و موقعیت افراد ، از منظر کلان در این استان با توجه به بافت جمعیتی که در حوزه های سه گانه استان وجود دارد بیشتر جمعیت استان بویر احمدی(گرمسیر و سردسیر) به حساب می آیند .نگاه بد بیناه این است که عموم مردم بر اساس قومیت و زد و بندهای منطقه ای رای دهند که در این صورت باید نمایندگان هر سه حوزه را بویر احمدی فرض کرد. که البته با توجه به کوچکی استان و روابط فامیلی موجود بعید هم نیست.دراین صورت تبعیض ها و تنش های منطقه ای شدیدتر خواهد شد و تبعات امنیتی پیدا خواهد نمود و ارامش موجود در استان را به هم خواهد ریخت که به صلاح منطقه و کشور نیست.نگاه خوش بینانه این است که مردم بر اساس شایسته سالاری و به دور از تفکر قومیتی رای دهند که دراین صورت داستان به شکل دیگری پیش خواهد رفت و صرفا چهره ها تغییر میکنند و ممکن است چهره های شناخته شده تری به مجلس راه یابند اما محتوا تغییر نمی کند. . در مجموع در استان های با این مختصات هر فردی از هر شهرستانی انتخاب شود همان وظایف قبلی را عهده دار خواهد بود و تغییری در نوع تعامل مردم با حاکمیت ایجاد نخواهد شد و باز هم در بر همان پاشنه قبلی خواهد چرخید .

از طرف دیگر معتقدم این طرح هزینه های انتخاباتی را نیز بیشتر خواهد کرد که با هدف ان که کاهش هزینه ها نیز هست در تعارض اشکار است چرا که در این حالت فرد باید کل استان را پوشش دهد در حالی که در قانون فعلی محدوده شهرستان را پوشش می دهد.در خاتمه باید به طراحان و نمایندگان محترم مجلس یاداور شد مشکل امروز کشور انتخابات استانی یا شهرستانی نیست .کشور دارای مشکلات بزرگتری است .مردم امروز در گرداب گرانی و تورم و بیکاری در حال غرق شدن هستند.وقت و انرژی و بیت المال مردم را صرف مباحث تکراری و خسته کننده نکیند.به عبارتی اگر مرهمی بر زخم مردم نیستید بر آن نمک نیز نپاشید.