لایه سفید و سختی که پس از مدتی کف و دیواره سماور شکل می گیرد، صرفا یک جرم معمولی نیست. بخش مهمی از این رسوب حاصل سختی آب و حضور ترکیبات کلسیم و منیزیم است، ترکیباتی که هنگام گرم شدن آب، شرایط برای رسوب گذاری آن ها فراهم می شود.
سازمان زمین شناسی آمریکا (USGS) سختی آب را عمدتا ناشی از کلسیم و منیزیم محلول می داند و توضیح می دهد که با گرم شدن آب سخت، رسوبات جامد کربنات کلسیم می توانند روی تجهیزات گرم کننده آب تشکیل شوند. به همین دلیل سماور، کتری، چای ساز و آبگرمکن از نخستین وسایلی هستند که آثار سختی آب در آن ها دیده می شود.
اگر آبی که هر روز داخل سماور ریخته می شود پیش از مصرف به درستی تصفیه شود، میزان مواد معدنی رسوب ساز کاهش پیدا می کند. اینجا است که یک دستگاه تصفیه آب خانگی مجهز به اسمز معکوس می تواند از یک وسیله صرفا مرتبط با کیفیت آب آشامیدنی، به ابزاری برای کاهش تشکیل رسوب در سماور تبدیل شود.
سفیدک سماور دقیقا از چه چیزی ساخته شده است؟
اصطلاح (سفیدک) یک نام علمی مشخص برای یک ماده واحد نیست، اما در سماورهایی که با آب سخت کار می کنند، بخش قابل توجهی از این لایه می تواند از رسوبات معدنی حاوی کلسیم تشکیل شده باشد.
سختی آب نیز معمولا بر اساس معادل کربنات کلسیم با واحد میلی گرم در لیتر گزارش می شود. USGS آب را بر اساس سختی تقریبی به این شکل طبقه بندی می کند:
- ۰ تا ۶۰ میلی گرم در لیتر: آب نرم
- ۶۱ تا ۱۲۰ میلی گرم در لیتر: آب با سختی متوسط
- ۱۲۱ تا ۱۸۰ میلی گرم در لیتر: آب سخت
- بیشتر از ۱۸۰ میلی گرم در لیتر: آب بسیار سخت
این طبقه بندی نشان می دهد چرا دو خانواده که از دو منبع آب متفاوت استفاده می کنند ممکن است سرعت کاملا متفاوتی در تشکیل رسوب سماور مشاهده کنند.
البته مشاهده رسوب در سماور به تنهایی برای تعیین دقیق سختی آب کافی نیست. برای ارزیابی علمی، اندازه گیری سختی کل اطلاعات بسیار دقیق تری ارائه می دهد.
دستگاه تصفیه آب خانگی چگونه جلوی تشکیل رسوب سماور را می گیرد؟
نکته اصلی در این بخش، نوع دستگاه تصفیه آب است.
فیلترهای الیافی اولیه برای گرفتن ذرات معلق و فیلترهای کربنی برای کاهش بعضی ترکیبات مرتبط با بو، طعم و مواد آلی طراحی شده اند. اما کلسیم و منیزیم عامل سختی به صورت یون های محلول در آب حضور دارند و نمی توان انتظار داشت یک فیلتر رسوبی ساده آن ها را به شکل مؤثری حذف کند.
در دستگاه های مجهز به اسمز معکوس یا RO، آب از غشایی عبور می کند که می تواند مقدار بسیاری از مواد محلول را کاهش دهد. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا (CDC) نیز اعلام می کند که سیستم های اسمز معکوس قادرند سطح موادی از جمله کلسیم و منیزیم را کاهش دهند.
نتیجه برای سماور روشن است:
هرچه مقدار یون های رسوب ساز در آبی که وارد سماور می شود کمتر باشد، ماده اولیه کمتری برای تشکیل لایه آهکی باقی می ماند.
بنابراین اگر سماور با آب خروجی یک سیستم RO مناسب پر شود، انتظار می رود سرعت تشکیل رسوب نسبت به استفاده مداوم از آب سخت کاهش پیدا کند.
جرم گیری با تصفیه آب یک تفاوت اساسی دارد
این دو راهکار نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
جرم گیری با موادی مانند اسید سیتریک یا سرکه، یک اقدام اصلاحی است، یعنی رسوبی را هدف قرار می دهد که قبلا تشکیل شده است.
تصفیه آب قبل از ورود به سماور، یک اقدام پیشگیرانه محسوب می شود، یعنی مقدار بخشی از ترکیباتی را که می توانند در آینده به رسوب تبدیل شوند کاهش می دهد.
در نتیجه اگر سماور در حال حاضر چند میلی متر رسوب سخت در کف خود دارد، نصب دستگاه تصفیه آب باعث ناپدیدشدن ناگهانی این لایه نخواهد شد. ابتدا باید رسوب موجود به روش مناسب تمیز شود و سپس استفاده از آب با سختی کمتر می تواند سرعت بازگشت آن را کاهش دهد.
دستگاه زیر سینک کل خانه را ضد رسوب نمی کند
یکی از اشتباهات رایج در تبلیغات دستگاه های تصفیه آب این است که اثر یک سیستم نقطه مصرف با سیستم تصفیه کل ساختمان یکسان در نظر گرفته می شود.
اگر دستگاه RO فقط به یک شیر مخصوص در آشپزخانه متصل باشد، فقط آبی که از همان مسیر تصفیه می شود سختی کمتری خواهد داشت.
در چنین شرایطی:
- اگر سماور را با آب شیر تصفیه پر کنید، تشکیل رسوب می تواند کاهش پیدا کند.
- آب سایر شیرهای ساختمان همچنان همان مشخصات شبکه اصلی را خواهد داشت.
- رسوب آبگرمکن، سردوش حمام یا دیگر تجهیزات لزوما با نصب یک دستگاه RO زیر سینک برطرف نمی شود.
برای کنترل سختی آب در تمام ساختمان معمولا باید از سیستم های مناسب تصفیه یا سختی گیری در نقطه ورود آب استفاده شود. بنابراین عبارت «دستگاه تصفیه آب خانگی جلوی تمام رسوبات خانه را می گیرد» از نظر فنی دقیق نیست.
آیا هر سفیدکی در سماور نشانه آب ناسالم است؟
خیر.
وجود سختی به تنهایی به معنای ناسالم بودن آب نیست. سازمان جهانی بهداشت برای سختی آب در محدوده های معمول آب آشامیدنی مقدار راهنمای مبتنی بر خطر سلامتی تعیین نکرده است و کلسیم و منیزیم موجود در آب نیز می توانند بخشی از دریافت غذایی این مواد معدنی باشند.
مشکل سختی بالا در بسیاری از موارد بیشتر فنی و بهره برداری است: تشکیل رسوب در تجهیزات، افزایش نیاز به جرم گیری و کاهش راندمان بخش های گرم کننده.
بنابراین وجود رسوب در سماور نباید به تنهایی به عنوان نشانه «آلودگی خطرناک آب» تفسیر شود.
چرا رسوب سماور را نباید برای مدت طولانی رها کرد؟
لایه رسوب فقط ظاهر داخلی سماور را تغییر نمی دهد.
رسوب می تواند روی سطوح انتقال حرارت تشکیل شود و مانند یک مانع بین منبع گرما و آب عمل کند. USGS نیز اشاره می کند که تشکیل رسوب کربنات کلسیم در تجهیزات گرمایش آب می تواند راندمان را کاهش دهد و هزینه گرم کردن آب را افزایش دهد.
در سماورهای برقی، تجمع زیاد رسوب در اطراف بخش گرم کننده می تواند انتقال حرارت را نامطلوب تر کند. به همین دلیل کاهش تشکیل رسوب تنها مسئله زیبایی یا تمیزی نیست و از نظر نگهداری تجهیزات نیز اهمیت دارد.
از کجا بفهمیم آب خانه مستعد رسوب گذاری است؟
چند نشانه می تواند احتمال سختی قابل توجه آب را مطرح کند:
- تشکیل سریع لایه سفید در کف سماور یا کتری
- ایجاد جرم روی المنت چای ساز یا کتری برقی
- باقی ماندن لکه های سفید پس از خشک شدن قطرات آب
- تشکیل رسوبات آهکی در اطراف تجهیزات آب گرم
- نیاز مکرر به جرم گیری سماور و کتری
با این حال، ظاهر آب یا مقدار رسوب معیار دقیقی برای اندازه گیری سختی نیست.
برای تصمیم گیری درباره تجهیزات تصفیه، بهتر است سختی آب اندازه گیری شود. انتخاب دستگاه صرفا بر اساس تعداد مراحل یا عبارت های تبلیغاتی مانند (تصفیه کامل) و (حذف صددرصد رسوب) معیار علمی مناسبی نیست.
دستگاه تصفیه آب واقعا قاتل سفیدک سماور است؟
اگر بخواهیم عنوان را به زبان علمی ترجمه کنیم، پاسخ این است:
یک سیستم اسمز معکوس مناسب می تواند با کاهش کلسیم، منیزیم و بخشی از مواد محلول موجود در آب، میزان مواد اولیه لازم برای تشکیل رسوب در سماوری را که با آب تصفیه شده پر می شود کاهش دهد.
اما تفاوت مهمی میان (کاهش تشکیل رسوب) و (حذف جادویی رسوب) وجود دارد.
رسوب قدیمی باید جرم گیری شود، کیفیت آب ورودی باید بررسی شود و دستگاه نیز باید متناسب با شرایط واقعی آب انتخاب و به موقع سرویس شود.
اگر هر چند هفته یک بار کف سماور دوباره سفید می شود، مسئله فقط خود سماور نیست، آبی که هر روز داخل آن می ریزید، بخش مهم تری از ماجرا است.
