به قلم سید کاظم فاضل؛
کوچ در گذشته های دور به۰ دامنه کوهها و فاصله فصل ها محدود می شد و امروزه یک تغییر سبک ناشی از مدرنیته است که کوچ از زندگی حقیقی به فضای مجازی کوچیده است.
برده: در نظام های فئودالی و ارباب رعیتی یک جسم فردی به تبع اندیشه فردی در نظام بردگی، برده را معنا می بخشید اما امروزه نظام اندیشگانی کل در دهکده جهانی رنگ انفعال و بردگی به خود گرفته است.
سیالیت: انسانی که برده گونه زور جسمانی را در خدمت ساخت معابد، هیاکل و اهرام گذاشت و از این مرحله گذار کرده و قدرت اندیشه را جایگزین قدرت جسمانی کرد و سیارات دیگر را کشف و تسخیر کرد، اکنون در این عصر هوشینه اگر قدرت اندیشه به مرحله تسلیم و بردگی و وادادگی برسد، بشر چه چیزی را جایگزین قدرت اندیشه می کند؟
بر صفحه شیری و کاغذ کاهی کهشکشان منظومه شمسی تقریر شده است:
قرار از مدار چرخ مدار
تبانی منظومه ها و کهکشان ها یک تبانی درس آموز است و انتظار قرار و مدار و ایستایی در دور قمری انتظاری عبث است. چون در دالان مدرسه ای سیار کهکشان ها، درس سرعت نور را خوانده ایم. پس تحول یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.
امروزه خود واقعی انسان ها تحت سیطره فناوری ارتباطات و عصر هوش مصنوعی منفعل شده است و انسان ها از فضای واقعی و همیشگی خویش به زیست بوم دیجیتال و دهکده الکترونیک جهانی کوچیده اند. از فضای تعامل دورهمی و هم اندیش های گروهي به خودی منزوی،مضطرب مبدل شده است. پتانسیل اندیشگی و ذهنی انسان هایی که رمان های ده جلدی کلیدر را مرور می کردند، هم اکنون آسانسوری و محدود گردیده است. رمانی که گستردگی آن در هنگام خوانش به مثابه گستردگی جغرافیای خراسان بود، و جامعه ذهنی و اندیشگی خود را با این گستردگی تنظیم کرده بود اکنون سرانجامش به مرحله خود تنظیمی با فضای محدود تنگِ حوصله مجازی رسیده است. ظرفیت و گنجایش آن به مرحله متن خوانی محدود و پاراگرافی رسیده است و هر روز نسبت به دیروز ، بلاگرهایی با انگیزه های تبلیغاتی، اقتصادی، شهرت و…بر فضاي بدون مرز جغرافیایی اشراف پیدا کرده اند و میلیون ها مخاطب و فالورها را به خود جذب کرده اند و دهکده جهانی را به مالکیت خود در آورده اند. گذشته از جنبه های مثبت آموزشی و کسب کار و رونق اقتصادی، گستره انبوهی از اندیشه ها و فکرت های مستعد، منفعلانه گرفتار درد روزمره گی مجازی و تعلق و فرورفتگی و غرق شدگی شده اند و به یک ترومای جمعی اندیشگی رسیده ایم و خودکار و اتوماتیک و تقلید وار و عادت گونه در فضای مجازی پرسه می زنیم.
ای دو صد لعنت بر این تقلید باد
در گذشته با تمرکز بر یک واحد خاص رمان، کتاب و داستان، زمینه جمعیت خاطر فراهم می گردید ولی اکنون به پراکندگی و تعدد کانال ها و رسانه های مجازی و خبری و پیج های اینستاگرامی با انبوه تولیدات محتوایی، پریشان خاطری و تمرکززدایی نصیب بشر گردیده است. در زیست بوم زندگی گذشته فارغ از فناوری، تعریف بحران به حوزه طبیعت و اقلیم مربوط بود، بحران کم آبی، بحران خشکسالی و سیل و زمین لرزه. و اکنون تعریف بحران در زیست بوم عصر هوشینه، بحران انسان منهای اندیشه است، بحران بردگی فکر و اندیشه و سیطره و حکمیت دنیای رباط ها بر گستره فکری بشری است. و مولانا چه زیبا سروده اند:
ای برادر تو همه اندیشه ای
مابقی خود استخوان و ریشه ای
بحران های طبیعی ماحصل کنش و واکنش های جوی و درون زمینی بود که با مدیریت ذهن خلاق و اندیشه خداگونه انسان هر ازگاهی قابل پیش بینی و مهار بود اما بحران امروزی به حوزه اندیشگانی و اندیشگری بشری رسیده است و مرکز فرامین مدیریت بحران یعنی اندیشه خداگون بشری را منفعل کرده است:
دل زدستم رفت و جان هم
بی دل و جان چون کنم.
چون خروشم بشنود هر بی خبر گوید خموش
می تپد دل در برم می سوزدم جان چون کنم.
امروزه بحران و انفعال اندیشگی و چرخش و فرمانروایی عصر ربات ها حاصل گذر عمر تاریخ است و ضرورت تغییر و تحول امر تحمیلی زمانی است و این ذهن،خالق،سازنده، مبتکر و پویای بشری، جام زهر ” از قضا سکنجبین صفرا فزود” را نوشانده است و از روانی و سیالی اندیشه به مرض خشکی اندیشه دچار شده است. آنچه همچنان مرض و زخم عمیق این ترومای جمعی را تشدید می کند، نمک آتشناک ویدئوهای کوتاه مدت و بلاگرهای تک بعدی نگر است که زهر ایدئولوژیک و محدود اندیشی به خورد جامعه می دهد و گنج نقد و بینامتنیت را نادیده می گیرد و جامعه ای که عقل کل و کلانش در تعطیلی و انفعال اندیشه، ویدئوهای بریده بریده و سامان داده شده و گلچین شده باشد جامعه ای از توهم و ایدئولوژیک بنا نهاده می شود، و حقیقت تک بعدی می شود و این چنین است که چشم مرکب و تمرین مدارا و نقد و نقد اندیشی مجالی را حضور و ظهور ندارند. ویدئوهای کوتاه مدت همان نقش حوزه ادبیات درباری ادبیات کلاسیک را ایفا می کنند که ذوق را محدود و سلیقه ها را به سمت و سوی میدان نمادین ارزش های تعریف شده و ایدئولوژیک سوق می دادند و حقیقت ذوق در ادبیات عامه و ادبیات به پستو رانده شده تبلور می یافت و ناخودآگاه تاریخی بشر چه گنجینه گرانبهایی از ارزش ها و قداست های رانده شده است. اما امروزه فضای مجازی با همه درگاه های ارتباطی و کثرت پنجره های ارتباطی با مخاطب و گستردگی و تنوع موضوعی و تنوع بسیار بسیار کیفی و کمی داده ها و درگاه ها اما خطر کج آموزی، بد آموزی و توهم دانایی و آگاهی را در پی دارد…
و در نهایت، اگر قبلا به کرات بیان می شد که هیچ کس جای خودش نیست باید شجاعانه گفت امروزه دیگر هیچ کس خود نیست و متهمی با نامی متناقض نما “متهم شاکی” به نام هوش مصنوعی در عرصه دادگاه بشری با وکیلش رای زنی می کند و وارد به دادگاه اتهامات و شکوائیه می شود. چون هم شاکی از دست بشر است و هم متهم از سوی بشر. و بشر هر آنچه به نفع خودش باشد ساخته خود می داند و هر آنچه به ضررش باشد ساخته هوش مصنوعی می داند. و گاهی این هوشینه هم بد عمل نمی کند و آمال ها و آرزوهای بشر و جامعه بشری که دست تمنا و وصال را دامن خود بریده و کوتاه می بيند، خودِ آرمانی و فرا بشری و فرا خودی را به دست صانع هوش مصنوعی می سپارد و به سقف کاذب آرزوهای خود موقتا می رسد و شاید ریشه خشونت در فطرت و جامعه خویش کمتر گردد. امروزه دیگر در عصر هوشینه خود واقعی قابل تشخیص نیست. نه در عرصه سخت افزاری و تیپ و فیگور، نه در عرصه نرم افزاری و تولید محتوا . تیپ ها وا داده به پیکرتراش هوش مصنوعی اند و محتواها ماحاصل، ضریب ماتریسی و انتگرالی این ابر غول هوشیه اند. و این چنین است که تیپ ها و چهره ها، اندیشه ها، غیر واقعی و آرمانی اند. همگان طالب نهایت کمال و جمال اند که آرمان واقعی بشری بوده است و اکنون در عصرینه هوشینه این آرمان ها تحقق یافته است و هر کس خود را به کمال اندیشه و جمال چهره می آفریند. اندیشه و اندیشیدن به استراحت مطلق می رود و منفعل و خموش می شود و با یک فرمان ماتریسی، طیر ابابیل هوشینه چنان ساحت اندیشه را سنگباران می کند که اندیشگی به کما می رود.
«دیگر هیچ کس مثل خودش نیست»
