“بررسی پدیده دستفروشی در یاسوج”

فانوس زاگرس؛

به قلم مهندس الهه شیروانی

بادر نظر گرفتن بستر مطلوب انجام فعالیت های تجاری در شهر یاسوج به دلایلی که در یادداشت های گذشته حقیر به آن پرداخته است از جهت ضرورت رفاه شهروندان و هم چنین مشکلاتی بعدی بوجود آمده در یادداشت پیش روی به پدیده ی دستفروشی که باید بگوئیم به شکل فزاینده ای در معابر شهر یاسوج علی الخصوص حدفاصل میدان هفت تیر تا فلکه ی ساعت ( شهدای نیدوی انتظامی ) وجود دارد پرداخته خواهد شد .

 
هم چنین در کنارآن به موضوع کودکان کار نیز پرداخته خواهد شد .

 
اما یک تعریف کوتاه و عمومی از دستفروش وجود دارد به این معنی که :
دستفروش ﻓﺮﻭﺷﻨﺪﻩﺍﯼ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺭﺍﺣﺘﯽ ﺍﺯ ﺟﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺟﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮ ﺑﺮﻭﺩ . ﺩﺳﺘﻔﺮﻭﺷﺎﻥ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺩﺭ ﮐﻨﺎﺭ ﺧﯿﺎﺑﺎﻥ ﺑﻪ ﻓﺮﻭﺵ ﻏﺬﺍ ﻭ ﮐﺎﻻ ﻣﯽﭘﺮﺩﺍﺯﻧﺪ .

با این تعریف ساده مشخص می شودکه دستفروشی نه تنها یک شغل موقت و شاید ساعتی بلکه بیشتر به فروشنده های دوره گرد می ماند .

 
علت جابجایی ممتد روزانه ی دستفروشان دور بودن از خطر برخورد بازرسین شهرداری و یا مراجع قانونی و همچنین برپا کردن بساطشان به نسبت مکان های شلوغ تر است.

 
دستفروشی در واقع یک فعالیت غیر قانونی اما جاافتاده در شهرها مخصوصا شهرهای بزرگ است.
دستفروشان شهر یاسوج عمدتا فروشنده ی لوازم بهداشتی چون صابون ، ژیلت اصلاح ، برس مو ، و همچنین پوشیدنی هایی چون شلوار و پیراهن های به اصطلاح از مد افتاده و ارزان ، لباس های زیر مردانه ، جوراب و حتی کفش و دمپایی هستند.

 
در ادامه به مواردی که علاوه بر تلقی شدن دستفروشی باعث مشکلات زیادی هم هستند را بر می شمریم.

 
۱) : دکه های سیگار فروشی : فراوانی این دکه ها در شهر یاسوج بسیار زیاد است .
تقریبا در تمام فاصله ی مکانی از پل ساحلی تا روستای مادوان به فواصل نزدیک به هم این دکه ها در شهر یاسوج وجود دارند .
در مرکز شهر اما هم از نظر مبحث زیبایی شناختی و هم از این نظر که در کنار سیگار به نوشیدنی های گرمی مثل چای و قهوه نیز می پردازند این دکه ها عموما باعث سد معبر و کندی رفت آمد در معابر هستند.
بسیاری از این دکه ها ثابت شده اند و برخی نیز به صورت چرخدار و موقت هستند.

۲ ) : دستفروشان میوه و سبزی جات تازه : این نمونه هم فروانای زیادی در شهر یاسوج دارد که البته عمدتا حدفاصل میدان هفت تیر تا فلکه ی ساعت محل کسب درآمدشان است.
برای مثال اگر به فلکه ی ساعت سری بزنید می بینید که سروصدای فروشندگانی میوه ای که بیشتر از سه سبد میوه ندارند با صدای لاینقطع رانندگان تاکسی خط مهریان_مادوان ترکیب شده و علاوه بر آلودگی صوتی غیرقابل تحمل کسبه ی ثابت فلکه را هم به شدت آزار می دهد.
در واقع اگر دقایقی آنجا توقف کنید احتمالا با صداهای ناهنجار برخی میوه فروشان روبرو می شوید که برای جذب مشتری با صدای بلند به تبلیغ محصولات خودشان می پردازند.
مطمئنا حتی خواندن این چند جمله هم برایتان دشوار بود حال تصور کنید کسبه ی آنجا و عابران پیاده چه حجمی از آلودگی صوتی را در طول روز از طلوع خورشید تا ساعات پایانی شب تحمل می کنند.
به طورکلی قانونی نبودن فعالیت ها ، سد معبر و آلودگی صوتی از مهم ترین مشکلات این دستفرشان و البته هر نوع دستفروشی دیگری بحساب می آید.

 
۳ ) : دستفروشی زنان : این موضوع که دستمایه شوخی های فضای مجازی هم شده است تقریبا دارد به یک معضل در شهر یاسوج تبدیل می شود.
قبل از هر گفته ای باید اذعان کنیم که همین زنان متاسفانه انگیزه ی کافی برای کسانی هستند که بی اطلاع ویا شاید بی توجه از آسیب هایی که به حیاط طبیعی کوهپایه و دامنه ی کوههای شهرستان بویراحمد به شخم زدن طبیعت برای بدست آوردن درآمد از کنگر و بیلهر بمردازند.
در واقع بازار دایمی و پرطرفدار این زنان یک نوع سوداگری پر سود را بوجود آورده است.
عمده ی فعالیت این زنان زیر پل هوایی و میدان هفت تیر است.
ضمن آنکه پیرزنانی که با مشکلات عدیده ای جسمی برای کسب درآمد به این کلر روی آورده اند را نباید از نظر دور داشت .
زیرا دیدن کسانی که به حای استراحت در خانه باید وسط هیاهوی روزمره ی شهر شلوغ یاسوج چشم انتظار خریدن اجناسشان باشند قدری ناراحت کننده است.

 
۴) : دستفروشی فرهنگی : تا قبل از آنکه فلش مموری های کنونی به بازار بیاید بساط فروش فیلم های سی دی یا دی وی دی رونق زیاد و طرفداران و مشتریان دایمی برای این فروشندگان داشت.
اما با کسادی این بازار عملا کالاهای جایگزینی مثل لوازم جانبی گوشی های تلفن همراه و فلش ها و مموری ها در معرض فروش قرار گرفته اند.
اما هنوز هم هستند فروشندگانی که احتمالا بدون توجه به میزان درآمد به فروش کتاب می پردازند.
گاهی کتاب هایی همین دستفروشان دارند که بندرت در کتابخانه های بزرگ پیدا می شود.
هر چند عدم اقبال مردم به کتاب هایی چون رمان و کتاب های علمی باعث شده است که در لیست عرضه شده ی این دستفروشان کتاب های آشپزی دست بالاتری داشته باشند.

 
کفاشان: این دسته را از آن جهت که یک محل عموما ثابت دارند و تقریبا جا افتاده اند از طرفی دیده نشده است که سد معبر باشند یا اینکه بر ریخت خیابان تاثیر منفی بگذارند نمی توان دستفروش به حساب آورد اما با اینحال موقتی بودن و پرداخت نکردن عوارض و مالیات به شهرداری تا حدودی فعالیتشان را تحت الشعاع قرار داده است.
یک نوع دیگر از کفاشی های اصطلاحا فوری هم وجود دارد که در ادامه ودر بررسی موضوع کودکان کار به آن پرداخته می شود.

 
و اما کودکان کار
در یاسوج این امر متاسفانه به یک رشد فزاینده دست رسیده است.
چند دقیقه پیاده روی در معابر شهریاسوج شما را با کودکانی روبرو می کند که برای وزن کردن یا واکس زدن کفش هایت به تو حتی التماس می کنند.

 
اگر بدبین نباشیم و این را یک ترفند جلب مشتری به روش کودکانه بحساب نیاوریم باید بگوییم دیدن این کودکان خصوصا در فصول سرد سال که چهره ی سرخ و سیاه و برافروخته ای به آنها می دهد بسیار ناراحت کننده است.
کودکان یار به فعالیت های چون واکس زدن ، وزنه ی دیجیتال ، آدامس فروشی و حتی جوراب فروشی می پردازند.
اما همه ی آنچه که گفته شد برای این بود که بگوییم اشتغال مردم به این نوع از کسب درآمد تنها وتنها به خاطر فقر ومشکلات اقتصادی است.

 
هزینه های بالاو کاذب اجاره ی مغازه در شهر یاسوج ، عدم تمکن مالی کافی ، عدم وجود یک بازار دائمی و هم چنین عادت کردن مردم به خرید از دستفروشان باعث افزایش تعدد این فروشندگان در شهر یاسوح شده است.
لازم است شهرداری یاسوج با پیش بینی همه ی ضوابط ضمن شناسنامه دار کردن این فروشندگان زمینه را برای دایر کردن یک مغازه ثابت برای این قشر و هم چنین خالی کردن معابرشهری از این پدیده فراهم آورد.

ضمن آنکه باید بگوییم این کار علاوه بر درامد پایدار برای شهرداری می تواند منجر شود به رونق کسب و کار واشتغال در شهر یاسوج با حفظ زیبایی های شهر.

 
در آخر امیدواریم تعقل و تخصص اولین انتخاب های شهروندانم در انتخابات پیش روی باشد….وطرحی نو دراندازیم

مهندس الهه شیروانی
کاندیدای پنجمین دوره ی شورای شهر یاسوج
کارشناس ارشد معماری و شهرسازی