ماده ۷۷۱ قوانین مدنی، تعریفی را برای رهن ارائه داده است. بر اساس این تعریف، رهن، عقدی است که بر اساس آن، فرد مدیون مالی را تحت عنوان مال مرهونه به عنوان وثیقه به دائن ارائه میدهد. در معامله مال مرهونه، رهندهنده را راهن مینامند و طرف دیگر معامله که گیرنده رهن است را مرتهن مینامند. معامله مال مرهونه همانند سایر معاملهها، تحت شرایط و قوانین خاصی انجام میگیرد. در این مطلب قصد داریم به بررسی جزئیات در مورد معامله مال مرهونه بپردازیم. در صورتی که در مورد مال مرهونه یا قوانین و مقررات مرتبط با آن سوالی دارید، بهتر است با یک وکیل بانکی باتجربه در این زمینه مشورت نموده و سؤالات حقوقی خود را با او در میان بگذارید.
ویژگیهای مال مرهونه
قابلیت نقل و انتقال مال مرهونه
یک ویژگی اصلی مال مرهونه این است که مال مورد رهن باید از نظر حقوقی، قابل نقل و انتقال باشد، زیرا هدف از رهن گذاشتن آن است که رهنگیرنده مطمئن شود طلب او توسط طرف مقابل پرداخت خواهد شد. به این منظور، راهن باید مالی را به رهن بگذارد که در صورت عدم به جا آوردن تعهدش، مرتهن بتواند مال مرهونه را بفروشد و پولان را بابت طلب خود بردارد. با توجه به نکتهای که گفته شد، مال مورد رهن باید قابل نقل و انتقال باشد تا هدف موردنظر محقق شود. با این حساب، مال موقوفه و مشترکات عمومی نمیتوانند به عنوان مال مرهونه مورد استفاده قرار گیرند.
معلوم بودن مال مرهونه
این امکان وجود ندارد که شخصی یکی از دو یا چند مال خود را به رهن بگذارد. به عبارت دیگر، به منظور قرارداد، باید مال مرهونه مشخص باشد و و راهن و مرتهن بدانند که دقیقاً چه مالی، مورد رهن قرار گرفته است. در صورتی که مال مرهونه یا همان مال مورد رهن، مشخص و معین نباشد، قرارداد باطل خواهد شد.
عین بودن مال مورد رهن
اگر بخواهیم ویژگیهای مال مورد رهن را نام ببریم، بدون شک یکی از ویژگیهای آن در معامله مال مرهونه، عین معین بودن آن است. با بررسی ماده ۷۷۴ قانون مدنی متوجه میشویم که مال مورد رهن بایستی عین معین باشد. دلیل اینکه مال مورد رهن باید خانه یا ماشین یا امثال اینها باشد نیز، آن است که مال مرهونه باید امکان تحویل به رهنگیرنده یا مرتهن را داشته باشد.
منفعت مال مرهونه
ممکن است بپرسید آیا هر مالی را میتوان به رهن داد یا به رهن گرفت؟ جواب این سؤال منفی است. در معامله مال مرهونه، محدودیتی برای مشخص کردن مال مورد رهن وجود دارد و تنها مالی که مالیات و منفعت عقلانی داشته باشد، میتواند به عنوان مال مرهونه در نظر گرفته شود. البته این موضوع در ماده ۲۱۵ قانون مدنی نیز مورد توجه قرار گرفته است و به این موضوع اشاره شده است که مال مرهونه باید منفعت عقلانی داشته باشد. توجه داشته باشید، کسب اطلاعات بانکی از سادهترین موضوع همانند انواع حساب بانکی تا معامله مال مرهونه در جهت جلوگیری از مشکلات حقوقی برای همه مشتریان امری پراهمیت است.
قابل تسلیم بودن مال مرهونه
از دیگر ویژگیهایی که میتوان برای مال مورد رهن در معامله مال مرهونه نام برد، قابل تسلیم بودن و تحویل دادن به رهنگیرنده است. بهتر است بدانید، رهن نمودن مالی که امکان تسلیم آن وجود ندارد، باطل محسوب میشود.
آشنایی با چند اصطلاح
راهن
در معامله مال مرهونه، راهن به کسی گفته میشود که مالی را نزد شخصی به رهن میگذارد.
مرتهن
مرتهن در معامله مال مرهونه، به شخصی گفته میشود که مالی را به رهن خود میگیرد.
رهن
مرهون یا رهن در معامله مال مرهونه، به مالی گفته میشود که به منظور امری، گرو گذاشته میشود.
معامله مال مرهونه بدون مجوز از بانک
با در نظر گرفتن این موضوع که مسئله رهن باعث خروج عین مرهونه از مالکیت نخواهد شد، میتوان گفت، بنا به قوانین و مقررات بانکی، رهن نسبت به مال مرهونه، حق عینی و حتی حق تقدم به وجود میآورد و این اختیار را به رهنگیرنده میدهد که از محل فروش مال مرهونه، طلبی را که دارد، اخذ کرده و حق خود را بگیرد. از این رو، هر معاملهای در مورد مال مرهونه، در صورت منافی حق مرتهن بودن، نافذ است و بدهکار اجازه دارد درمورد این موضوع، رضایت بانک را دریافت کرده و مطالبات بانکی را پرداخت نماید و پس از تسویه کامل بدهی خود، مال خود را فک رهن کند.
شرایط تحقق جرم معامله معارض با سند رهنی
در خصوص معامله مال مرهونه، همانند مطالبه ضمانتنامه بانکی، شروطی برای تحقق این موضوع وجود دارد که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تعارض سند عادی مقدم با سند رسمی مؤخر
- تعارض سند رسمی با سند عادی
- تعارض مفاد دو سند رسمی
- تعارض رسمی مقدم با سند عادی مؤخر
- تعارض مفاد دو سند عادی
آثار معامله معارض نسبت به انتقال گیرنده ملک چگونه است؟
انتقال گیرنده ملک، با توجه به مبایعهنامه و انعقاد عقد بیع، مالک ملک محسوب میشود. اگر چه ادارات و محاکم، کسانی را که نام آنها در دفتر اسناد و املاک ثبت شده است، به عنوان مالک معرفی میکنند؛ اما بهتر است بدانید، ثبت ملک تنها از جهت اثبات مالکیت انتقالگیرنده بر ملک، به منظور مشارالیه مشکلاتی را به همراه دارد. با توجه به این موضوع، لازم است برای دادگاه وقوع بیع، تاریخ درج شده در بیعنامه احراز گردد و با توجه به شرایط و رویه دادگاه، امکان اثبات وقوع بیع با شهادت شهود نیز وجود دارد.
آثار معامله معارض نسبت به بانک چیست؟
در مورد مال مرهونه، بسته به عدم صحت انتقال ملک با سند عادی به انتقالگیرنده، سند رهنی که تنظیم شده است، جهت اختصاص تسهیلات قانونی معین شده و به وسیله مالک رسمی ملک تنظیم میشود. با توجه به این موضوع، بانک این اجازه را دارد که حقوق قانونی خود را بر اساس سند، از انتقالدهنده دریافت کند. لازم به ذکر است که هر نوع تصرف در ملک موردنظر، زمانی که منافع حقوق بانک محسوب شود، تنها با اجازه بانک انجام میشود. وکیل سعیده فرهادی نژاد، وکیل خبره و باتجربه بانکی در زمینه معاملات و قراردادهای بانکی، آماده است تا به تمامی سؤالات شما در مورد معامله مال مرهونه پاسخ دهد و شما را در این باره راهنمایی کند.
نکته پایانی
در معامله مال مرهونه، اموالی که مورد معامله قرار میگیرند، باید ویژگیهایی داشته باشند که در صورت نبود آنها، عقد رهن باطل است. در این مطلب سعی شد به ویژگیهای مال مورد رهن پرداخته شود و به سوالاتی که ممکن است در این مورد برای شما عزیزان پیش آید، پاسخ داده شود.
