طراحی سایت و قالب وردپرس
  • تاریخ انتشار خبر : شنبه ۱۷ فروردین, ۱۳۹۸ | کد خبر : 96077 | نویسنده : sajad |
  •   

      سیل نوروزی،تحلیل دلایل ضعف در مهار سیل،اتفاقی خود خواسته…   به قلم حامد موسوی   خبر ناگوار درگذشت جمعی از هموطنان مظلوم و هم چنین خسارت دیدن اموال عمومی و خصوصی و از بین رفتن راه های ارتباطی بین شهر ها و روستاها و آواره شدن هزاران نفر به دلیل سیل در روز های […]

    فانوس زاگرس؛

     

    سیل نوروزی،تحلیل دلایل ضعف در مهار سیل،اتفاقی خود خواسته…

     

    به قلم حامد موسوی

     

    خبر ناگوار درگذشت جمعی از هموطنان مظلوم و هم چنین خسارت دیدن اموال عمومی و خصوصی و از بین رفتن راه های ارتباطی بین شهر ها و روستاها و آواره شدن هزاران نفر به دلیل سیل در روز های آغازین سال ۱۳۹۸ در مناطق مختلف ایران عزیز موجب تاثر و تالم خاطر فراوان گردید.اینجانب فقدان این عزیزان را به ملت بزرگ ایران و خانواده های داغدار ایشان تسلیت عرض میکنم.

    اما شاید برای یک بار هم شده لازم است به تسلیت گفتن های تکراری اکتفا نکنیم و کمی موشکافانه تر قضیه بررسی شود.

    سیل به معنای طغیان کردن آب و زیر آب رفتن گستره ای از زمین است و در خلال یا پس از یک بارندگی شدید،آب از بستر عادی خود سرریز و یک دشت و منطقه را در برمیگیرد.

    سیلاب، حرکت آب است بطوریکه هرچه در مسیر باشد حمل می شود ولی طغیان به سکون این آب ها و پیوستن آنها به رودخانه و دریاچه و درنتیجه بالا آمدن سطح آب و زیر آب رفتن مناطق مسکونی و کشاورزی گفته می شود.

    در عمل سيلاب هم از نظر تلفات جاني و هم از نظر خسارات مالي مهيب ترين بلاي طبيعي در جهان محسوب مي شود.

    سيلاب زماني روي مي دهد كه خاك و گياهان نتوانند بارش را جذب نموده و در نتيجه كانال طبيعي رودخانه،كشش گذردهي رواناب ايجاد شده را نداشته باشد و یکی از دلایل مهم نیز تغییر اقلیم ایجاد شده است.

    اصولاً بزرگی سیل‌ها و تکرار آن‌ها در طول زمان تابع شدت بارندگی،نفوذپذیری زمین و وضع توپوگرافی منطقه است.

    بطور کلی روش های مهار سیلاب به دو گروه سازه ای و غیر سازه ای (مدیریتی) تقسیم می شوند.روش های سازه ای باید همزمان دارای سه شرط باشند: دارای خاصیت عمدتا سازه ای باشند،باعث دور شدن سیل از مردم شوند و قبل از وقوع سیل اجرا گردند.

    اهداف کلی روش های مهار سیلاب شامل : کاهش سیلاب، کاهش آسیب پذیری در مقابل سیلاب، کاهش خسارات و ایجاد آمادگی برای تحمل خسارت می باشد.

    اما از دیدگاهی دیگر می توان به سیل به جای تهدید از دید فرصت پرداخته شود.می توان با ذخیره بخش زیادی از بارش که تبدیل به سیل می شود در ذخیره سدها،تغذیه سفره های زیرزمینی،و پر کردن آب بند ها به نحو صحیح استفاده کنیم.البته در نظر داشته باشیم شیوه های سنتی نظیر استفاده از کانال ها و آب بندها کم کم رو به فراموشی سپرده شده و یکی از عوامل مهم وتاثیر گذار در وقوع این ویرانی ها استفاده از روش های سنتی مهار و هدایت جریان سیل بود.

     امروزه به دلیل دخالت‌های بی‌رویه در بسیاری نقاط که قبلاً سیل نمی‌آمده، طغیان‌های بزرگی مشاهده می‌شود.فعالیت بشر به چند صورت احتمال وقوع سیل را افزایش می‌دهد.از آن جمله می‌توان به ساختمان‌سازی در دشت سیلابی رود که مستلزم اشغال بخش‌هایی از آن است و باعث کاهش ظرفیت طبیعی رود می‌شود،اشاره کرد و به این ترتیب محدوده‌ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می‌رود،گسترده‌تر می‌گردد. 

    سیل اخیر شهر شیراز یک نمونه ی بارز برای مثال زدن این مورد است.

    نیک میدانیم که علم و تکنولوژی در حوزه ی مهندسی هر لحظه با سرعت بسیار بالا در حال پیشرفت است و در کشور های پیشرفته مکانیزم طراحی،اصولی و طبق استاندارهاست و مهم تر اینکه توسط نخبگان و کارشناسان کاربلد صورت می گیرد.به نحوی که حسب مطالعات علمی مهندسی دقیق و ارزیابی های صورت گرفته سازه های آبی نوین در مکان های مناسب بنا می شوند،بسیاری از بلایای طبیعی نظیر سیل مهار می شود و یا خسارت به حداقل می رسد.

    اما یک دلیل مهم که شاید کمتر به چشم می آید بی توجهی مطلق به فارغ التحصيلان و هم چنین مباحث تئوری و اجرایی در دو گرایش دانشگاهی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی عمران یعنی آب و سازه های هیدرولیکی و مدیریت منابع آب است و به دنبال آن عدم پیش بینی و پیش گویی سیل و عدم وجود راهکار های مناسب جهت مقابله با این پدیده،چنین خرابی ها و ویرانی هایی را به بار می آورد.

    بر عکس زمینه ی تحصیل برای این دو گرایش جهت پذیرش خصوصا در کشور های اروپایی بسیار فراهم است و شاهد هستیم که با پرورش دانشجوهای توان مند و استفاده از این دانشجوها با روش های علمی روز هم سازه های هیدرولیکی مناسبی طراحی و اجرا می کنند و هم روش های نوین مقابله را به کار می گیرند.

    از جمله ی این سازه ها :   سدهاي مخزني که در جهت ذخيره سيلاب در مخزن،كاهش پيك سیلاب،تولید برق،اهداف تفریحی و تامین آب شرب کاربرد دارند.

    از سيل بندها در جهت محدود كردن سيلاب،مخازن تاخيري در جهت كاهش پيك سيلاب و افزايش زمان تمركز،

    و همچنین اصلاح و بهسازي مسير در جهت افزايش سرعت جريان و گذردهي رودخانه و حفاظت از كناره ها و بستر آن  می توان اشاره کرد.

    آیا واقعا این اصول در کشور ما رعایت شده بود و ما فکر چنین روزی و مواجهه با چنین بحرانی بودیم؟!؟

    البته بر کسی پوشیده نیست که نمیتوان مانع وقوع بلایای طبیعی از جمله سیل شد اما می توان با تدبیر و مدیریت صحیح خسارات ناشی از این حادثه را به حداقل رساند. 

    حال نقش مدیریتی را بررسی کنیم.

    با توجه به تغییر اقلیم صورت گرفته در کشور و پیامدهای وقوع سیلاب باید اقدامات لازم جهت پیش بینی و مقابله با سیلاب صورت گیرد و در این زمینه ارتباط و هماهنگی و همکاری های لازم و مناسب بین نهادها و ارگان های مرتبط به عمل آید.

    در این زمینه هواشناسی، شهرداری ها، جهاد کشاورزی، بنیاد مسکن، وزارت راه و شهرسازی و هلال احمر از جمله دستگاه های متولی مدیریت سیلاب هستند.با انجام اقدامات لازم و به موقع می توان خسارات و صدمات سیل اعم از فردی،جانی،اجتماعی،اقتصادی و زیست محیطی را کاهش داد.                  آیا سازمان ها و نهاد ها و مدیریت بحران وظیفه ی خود را به خوبی انجام دادند؟!؟           

    قابل ذکر است ایران چهارمین کشور سیل خیز دنیاست.طبق آمار رسمی ارائه شده طی ۶ سال یعنی از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ بیش از ۱۰۰۰ سیل،و همچنین سیل ویرانگر نوروز ۹۸ را داشته ایم و ۷۰ درصد نقاط سیل خیز در کشور ایمن سازی نشده اند!  این شرایط حاکم بر کشور ما که چهارمین کشور سیل خیز جهان هستیم ایجاب می کند که در ارتباط با موضوع سیلاب دیدگاه خود را تغییر داده و با ایجاد تشکیلات منسجم و نظام نامه مدیریت سیلاب بر اساس الگوی این نظام نامه فعالیت کنیم و از روش های قدیمی مهار سیل دست بکشیم و با ایجاد کردن زیر ساخت های لازم،کشور را در برابر سیل ایمن سازی کنیم.   

    بد نیست نگاهی بیندازیم به سیل آق قلا.

    در زمستان سال ۱۳۹۶ توسط دو دانشجو در دانشگاه تبریز یک مقاله ی علمی منتشر می شود که در این مقاله جریان دو بعدی سیل در مطالعات موردی شهر آق قلا مورد کاوش و ارزیابی قرار گرفته و نتیجه حاصل می شود که این شهر در مقابل سیل کاملا آسیب پذیر است.

    بر اساس اطلاعات آماری هر ساله در ایران به طور میانگین  ۵۴هزار مقاله تولید می شود که این آمار یعنی در هر روز ۱۴۸ مقاله و هر ۱۰ دقیقه یک مقاله!

    تولید این مقالات به عهده ی چه کسی است ؟                            اکثرا به عهده ی دانشجویان کارشناسی ارشد برای اتمام تحصیلات خود و دانشجویان دکتری برای پذیرش در مقطع مورد نظر است.

    اما در کشور ما کارشناس ارشد و دکتری بی سواد و کار نابلد بسیار داریم.این نقد به سیستم دانشگاهی ما وارد است که ضعیف شده و حقیقتا باید بپذیریم نگاه مسئولین هم به دانشگاه ها نگاهی کیفی نیست و یک نگاه صرفا کمی است.به این معنی که به طور مثال مهم نیست ده دانشجو در دانشگاه باشد اما با سواد،مهم اینست صد دانشجو باشد و مهم نیست همگی بی سواد فارغ التحصيل شوند،نیز وجود یک مقاله ی خوب و ارزشمند مثل وجود یک سوزن در انبار کاه است و آن قدر مقاله ی غیر ارزشمند وجود دارد که کسی به سمت مقالات خوب نمی رود.

    اگر هم مقاله ی بدرد نخوری وجود نداشت باز هم بعید بود کسی از مقالات کاربردی و علمی اسقبالی کند و گوش کسی بدهکار تحقیقات علمی نیست. امروز با جرات میتوان گفت که اکثر مقالات دانشگاهی از جمله همین مقاله که به بررسی شهر آق قلا پرداخته بوده کاغذ پاره ای بیش نیست و البته که اکثر کار های طراحی و نظارت و اجرا و مدیریت به دست کسانی سپرده شده که متخصص و کارشناس کاربلد نیستند.

    به نظر شما این مقاله که به بررسی شهر آسیب پذیر آق قلا در برابر سیل پرداخته بود اگر مورد توجه قرار می گرفت باز هم شاهد چنین ویرانی در این منطقه بودیم؟!؟

    از نظر بنده ریشه ی بسیاری از مشکلات کشور ما دقیقا همان جاست که از هر فرد متناسب با تحصیلات و مهارت ها استفاده نمی شود و مشخص نیست طراحی ها و اجرای بناهای آبی و سازه های هیدرولیکی حسب چه معیارها و ضوابطی صورت میگیرد که این گونه شاهد ویرانی ها و خرابی ها هستیم و واقعا از نقش ضعیف مدیریت بحران در این چند روز نمیتوان به سادگی گذشت.وگرنه آب که نباید تا سقف خانه ی مردم بیچاره بالا بیاید…

    چه انتظاری دارید که در مقابل بلایای طبیعی جان سالم به در ببریم؟!

    این یک ضعف بسیار بزرگ برای کشور ماست که نه تنها در حال حاضر متضرر شده ایم بلکه قطعا در آینده نیز خبر های جالبی نخواهیم شنید و با توجه به راه های قدیمی مدیریت سیلاب و استفاده نکردن از سازه های هیدرولیکی نوین و هم چنین بکار گیری افراد در زمینه  ای غیر مرتبط با مهارت ها،باز هم شاهد چنین ویرانی هایی خواهیم بود.باز هم آسیب دیده و سیاه پوش خواهیم ماند.

    شاید وقت آن رسیده دست به تغیرات اساسی و از همه مهم تر  ساختاری بزنیم که در مقابل بلایای طبیعی در امان بمانیم و شاهد مرگ و میر نباشیم و این چنین اموال عمومی و خصوصی تخریب نشوند.به امید دیدن روز های بسیار خوب کشور عزیزمان ایران…

     

    حامد موسوی ؛ دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی عمران سازه دانشگاه یاسوج

    انتهای خبر/
    -نظرتان درباره این دیدگاه چیست؟
    
    امروز دوشنبه ۳ تیر ۱۳۹۸
    • تـــازه ترین خبرها
    • پـــربازدیدترین ها
  • تغییر ساعت کار ادارات بهمئی به دلیل گرمای هوا
  • دادستان گچساران : دستگاه قضائی بر اتفاقات در شهرستان اشرافیت کامل دارد/خط قرمز ما تامین امنیت مردم است /نظارت بر انتخابات انجام می شود/گلایه دادستان از نحوه جذب نیرو
  • جان باختن کودک ۴ساله باشتی در کانال انتقال آب پارک ساحلی یاسوج + عکس
  • اظهار تاسف از بی‌مهری‌ها در حادثه ترور رئیس‌کل دادگستری کهگیلویه و بویراحمد
  • در نشست خبری رئیس دادگستری و دادستان گچساران با اصحاب رسانه مطرح شد: پاسخ به درخواست پیگیری تاج‌گردون در خصوص فایل صوتی جنجالی منتسب به رئیس شورای شهر گچساران/افزایش ۸درصدی طلاق در گچساران/ عمدی بودن آتش‌سوری تنگ دیل و چهاربیشه احراز نشده+تصاویر
  • نقد ها ، درد و دلها و استعفای کشتی گیر سرشناس از انتخابات هیئت کشتی کهگیلویه و بویراحمد
  • دادستان مرکز کهگیلویه و بویراحمد : صدور کیفرخواست برای هفت متهم پرونده کارخانه قند یاسوج /صدور دادخواست برای پرونده پتروشیمی سقاوه مارگون
  • *جنگ رسانه ها را کدام ژنرال میبرد؟/گچساران و باشت در دنیای صفر و یک ها
  • پیگیری مطالبات کارگران معترض شهرداری دوگنبدان از سوی نماینده گچساران و باشت+متن نامه
  • روستای بیخ گوش گچساران که طرح هادی آن اجرا نشده است/اهالی روستا از مشکلات میگویند+ تصاویر
  • سفر سیاسی قالیباف به کهگیلویه و بویراحمد
  • همی چاره جستی و گفتی دروغ
  • قدردانی ترامپ از ایران ؛ از ایران برای شلیک نکردن به هواپیمای باسرنشین قدر دانی میکنم
  • «در شهری که قاضی اش تنها است، نیاز به کلانتر الزام بود»
  • امیدواری به استاندار جدید کهگیلویه و بویراحمد
  • حکایت زخم های عمیق بر پیکره جنگل های زاگرس
  • پاسخ محمد علی وکیلی به اظهارات مشاور رئیس جمهور
  • رنجی که عشایر چرام از بی‌توجهی مسؤولان می‌برند
  • درخواست تعدادی از شرکت کنندگان آزمون شرکتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج از رئیس این دانشگاه
  • جوابیه ای به اسکندر رحمانی
  •