طراحی سایت و قالب وردپرس
  • تاریخ انتشار خبر : شنبه ۱۰ آذر, ۱۳۹۷ | کد خبر : 88282 | نویسنده : sajad |
  •   

    فانوس زاگرس؛     بحران کم آبی و تبعات آن در دشت امام زاده جعفر     به قلم دکتر روح الله قابضی       امروز بحث آب ومدیریت منابع آب کشور به خصوص در استان های حوزه زاگرس به یکی از مسائل بسیار مهم کشور تبدیل گردیده است.البته باید گفت بحران آب در […]

    فانوس زاگرس؛

     

     

    بحران کم آبی و تبعات آن در دشت امام زاده جعفر

     

     

    به قلم دکتر روح الله قابضی

     

     

     

    امروز بحث آب ومدیریت منابع آب کشور به خصوص در استان های حوزه زاگرس به یکی از مسائل بسیار مهم کشور تبدیل گردیده است.البته باید گفت بحران آب در ایران و حتی جهان جدی است. اما متاسفانه آنطور که باید و شاید جدی گرفته نمی شود. بحرانی که شاید به مهاجرت میلیونی بشر و حتی جنگ‌های داخلی و بین‌المللی منجر شود اما زنگ خطر آن همچنان بی‌صدا است .

     

     

    در این نوشتار ابتدا اشاره ای مختصری به وضعیت منابع آب کشور می شود .سپس به برخی تنش های آبی و اجتماعی درکشور و در انتها به بررسی این موضوع در دشت امام زاده جعفر گچساران پیامدهای احتمالی پرداخته می شود. به استناد منابع موجود آمار و ارقام منابع آبی کشور بیانگر اوضاع نابه‌سامان کشور در این حوزه است .

     

    از یک سو با کاهش آب‌های سطحی و از سوی دیگر کاهش آب‌های زیر زمینی مواجهه هستیم، بر اساس آخرین آمار ، کل ریزش‌های جوی از اول مهر تا ۱۴ شهریور سال آبی ۹۷-۹۶ بالغ بر ۱۶۹.۵ میلیمتر بوده که این مقدار بارندگی نسبت به میانگین دوره‌های مشابه درازمدت ( ۲۴۶.۷ میلیمتر) ۳۱.۳ درصد کاهش و نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته (۲۳۱.۵ میلیمتر) ۲۶.۸ درصد کاهش نشان می‌دهد.

     

    از سوی دیگر میزان برداشت از منابع آب تجدیدپذیر بسیار زیاد است به گونه‌ای که بر اساس گفته‌های رئیس سازمان حفاظت محیط زیست هیچ کشوری نباید بیش از ۴۰ درصد ظرفیت منابع تجدیدپذیر را مصرف کند اما در ایران ۱۳۰ درصد برداشت و مصرف می‌شود.دامنه این مشکل بسیار وسیع است به گونه ای که حتی بحث تعطیلی کشاورزی و واردات محصولات کشاورزی نیز مطرح شده است.

     

    دررابطه با میزان مصرف آب درکشور ما به استناد آمار موجود ۹۲ درصد آب در بخش کشاورزی ۶ درصد در بخش صنعت و ۲ درصد در بخش خانگی مصرف می شود. یکی از مشکلات کشور که دست کمی از خشکسالی ندارد مدیریت منابع آب است.عرضه و تقاضای آب باید مدیریت شود .متاسفانه ما همیشه سهل الوصول ترین راه را انتخاب میکنیم.مثلا به جای مدیریت منابع آب تعطیلی کشاورزی و افزایش واردات را پیشنهاد می دهیم . در حالی که کشورهای اطراف ما مثل امارات با واردات محصولات آب بر مثل هندوانه ، سفره‌های آب زیرزمینی خود را تقویت می‌کنند. به‌ عنوان مثال در سال ٩٣ چیزی در حدود ٨٣٣‌ هزار تن هندوانه از ایران صادر شده است. هر کیلوگرم هندوانه ٤٠٠ لیتر آب مجازی در خود دارد. این مفهوم به این معناست که در ‌سال ٩٣ معادل ۳۳۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون لیتر آب مجازی از کشوری که در این سطح با بحران بی‌آبی دست ‌و پنجه نرم می‌کند، صادر شده است؛ یعنی تنها در سال ۹۳ فقط به واسطه صادرات هندوانه هفت برابر ظرفیت سد کرخه آب از کشور کم ‌آب ایران صادر شده است.

     

    به گفته محققان، خاورمیانه منطقه ای است که حداقل آب را دارد زیرا از آب های زیرزمینی به شدت استفاده می شود، آب دریاها را شیرین می کند و در آینده قابل پیش بینی با چالش های زیادی در مورد آب مواجه است.
    ایران، بحرین، کویت، قطر، امارات، فلسطین، عربستان سعودی، عمان، لبنان، عراق، اردن، لیبی، الجزایر ، سوریه و تونس از جمله کشورهایی هستند که تا سال ۲۰۴۰ میلادی با شدیدترین تنش آبی مواجه خواهند شد.دامنه بحران به اندازه ای است که برخی کارشناسان جهان و منطقه آسیا ،جنگ جهانی سوم را ناشی از کمبود آب دانسته و اطمینان دارند که این جنگ از شرق آسیا بین دو کشور چین و هند که هر دوعلاوه بر بحران آب،بحران رشد جمعیت هم دارند شروع شده و در ادامه به منطقه خاورمیانه و سرزمین اشغالی رسیده و پس از عبور از اروپا وارد آمریکا می شود.

    در کشور ایران مسائل و مشکلات ناشی از کم‌آبی و خشکسالی باعث شده موضوع آب به موضوعی امنیتی و حساس تبدیل شود.اگر این موضوع جدی گرفته نشود و اقدامات پیشگیرانه لازم به عمل نیاید.ممکن است فلات ایران را به سرزمینی غیرقابل سکونت تبدیل کرده و منجر به درگیری و مهاجرت میان مردمانی شود که هزاران سال در این سرزمین زندگی کرده‌اند. بهتر است زنگ خطر بحران آب بلندتر از این‌ها به صدا دربیاید و همه از مسئولان گرفته تا تک تک مردم صدای آن را به درستی بشنود. اتفاقی که در اصفهان ، خوزستان ، چهار محال بختیاری و یزد در حال شکل گرفتن است . وضعیت به گونه ای است که چهارمحال و بختیاری منشا نزولات جوی، اصفهان محل عبور و یزد محل مصرف است.از طرف دیگر با توجه به کم آبی موجود اولویت مصرف به بخش شرب داده شده است. با این حال آب شرب پنج میلیون نفر جمعیت استان اصفهان در معرض خطر بوده وکشاورزان شرق اصفهان نیز از کار بی کار شده اندکه تبعات سیاسی و اجتماعی و اقتصادی ناگواری به دنبال دارد و احتمال سرایت موضوع به غرب اصفهان نیز وجود دارد. درگیری گسترده مردم اصفهان بر سر انتقال آب به یزد با نیروهای انتظامی و مهاجرت گسترده از روستاها به کلان‌شهرها شاهد این مدعاست. در یک ماه اخیر چندین بار کشاورزان شرق اصفهان لوله‌های آب انتقالی به یزد را شکسته‌اند یا به تیرهای برق آسیب زده‌اند که این امر باعث شده انتقال آب متوقف شود. یا در مورد دیگر در خصوص انتقال آب از شرخاخه های کارون چند سال گذشته تنش های زیادی را در منطقه خوزستان به همراه داشت.

    مردم خوزستان در اعتراض به انتقال آب رودخانه کارون به زاینده رود اصفهان با تشکیل زنجیره انسانی مخالفت خود را نسبت به طرح انتقال آب (طرح بهشت آباد) اعلام کردند که این موضوع با نام زنجیره انسانی حمایت از کارون انعکاس پیدا کرد.در اینکه آب یک منبع ملی است شکی نیست اما یکی از موضوعات مهم مدیریت مصرف بهینه آن است. نمی‌توان به مردم ناراحت و عصبانی و کشاورزانی که همه هستی خود را ازدست رفته مبینند به چشم مجرم نگاه کرد چرا که این امر قطعا دامنه تنش‌ها و نارضایتی را بیشتر می‌کند. اگر امرار معاش مردم از راه کشاورزی متوقف شود باید به آنها شغل جایگزین داده شود .نباید گذاشت این موضوع به تنش و درگیری بیشتر منجر شود.با این مقدمات به بررسی بحران کم آبی و تبعات اجتماعی آن در دشت امام زاده جعفر گچساران پرداخته می شود.

     

    در استان کهگیلویه و‌ بویراحمد ۲۴ دشت وجود دارد که از این تعداد ۱۲ دشت در سطح استان و ۱۲ دشت مشترک با استان‌های همجوار هستند. از این تعداد دشت تنها دشت امام‌زاده جعفر(ع) به عنوان دشت پایلوت در کشور شناخته شده که در حال‌ حا‌ضر با مشکل آب مواجه شده است.این دشت دارای ۴۵۰ حلقه چاه است که از این تعداد ۳۰۰ حلقه چاه مجاز و ۱۵۰ حلقه چاه غیر مجاز وجود دارد .بیشترین افت آب‌های زیر زمینی در دشت‌های شهرستان گچساران در دشت امام‌زاده جعفر(ع) اتفاق افتاده است.در خصوص این دشت چند واقعیت وجود دارد که لازم است قبل از اینکه ابعاد موضوع گسترده تر شود مورد توجه جدی قرار گیرد.اول اینکه در این منطقه منبع اصلی درامد مردم و قشر عظیمی از جوانان تحصیل کرده کشاورزی است .

     

    متاسفانه هیچ گونه صنعت مولدی دراین منطقه ایجاد نشده است و دور نمایی روشنی نیز در این خصوص وجود ندارد. از طرف دیگر نرخ بیکاری جوانان تحصیل کرده در این منطقه نسبت به نقاط دیگر بسیار بالاست و در شرایطی فعلی راهی جز کار بر روی زمین های کشاورزی برای آنان مقدور نیست.امروز مدام به جوانان توصیه می شود که دنبال کار دولتی نباشند و در بخش خصوصی یا کشاورزی دنبال کارافرینی و اشتغال زائی باشند. از طرف دیگر در بخش کشاورزی نیز وضع چنین است .بالاخره راه کار چیست و چه کار باید کرد.حداقل معیشت مطالبه جدی مردم این منطقه است.گرچه با توجه به هزینه های بالای فعلی کشاورزی هم مقرون به صرفه نیست اما در عین حال راه دیگری نیز پیش روی آنان نیست.دوم اینکه علاوه بر کاهش نزولات آسمانی در چند سال اخیر ، از وقتی چاه های عمیق چند صد متری شرکت نفت گچساران در این منطقه حفر گردید سطح آب در این دشت به شدت افت کرده است که این موضوع باعث گردید تعداد زیادی از چاه های موجود در این دشت با کم آبی شدی روبرو گردیده و بعضا نیز به طور کامل خشک شده اند و حتی جابجای چاه و حفر چاه جدید نیز مشکل را حل نکرده است.طبق اعلام متولیان امر حدود ۱۹ متر سطح آب در این دشت پایین رفته است .در اینجا باید به این نکته مهم اشاره کرد که برداشت بی رویه و پایین رفتن سطح آب باعث پدیده فرونشست زمین گردیده که در این صورت حتی با وجود بارش های فراوان باران نیز سطح آب را بالا نخواهد آمد .این وضعیت در برخی نقاط کشور از جمله استان فارس اتفاق افتاده و در صورت تداوم برداشت های فعلی، احتمال وقوع آن در دشت امام زاده جعفر نیز قطعی است.

     

     

    سوم با توجه به شرایط گفته شده بنا به اعلام آب منطقه ای استان و فرماندار محترم گچساران در این منطقه تعداد ۴۵۰ حلقه چاه وجود دارد که از این تعداد ۱۵۰ حلقه چاه غیر مجار می باشد .این در حالی است که هر گونه حفر چاه جدید به جز موارد استثنائی (جابجای یا ابیاری باغ)در این دشت ممنوع شده است.

     

    چهارم اینکه علی رغم پایین رفتن سطح آب در این منطقه و اعمال محدودیت برای کشاورزان برای کاشت برخی محصولات پر مصرف مانند هندوانه در چند سال اخیر به کرات دیده شده است که افرادی با اعمال نفوذ موفق به کسب مجوز حفر چاه جدید دراین منطقه شده اند که این موضوع باعث تنش و درگیری در منطقه شده است و اهالی منطقه با نا امیدی از دستگاههای متولی خود راسا با تنش و درگیری جلوی حفرچاه های جدید را گرفته اند که این موضوع زیبنده کشور ما نیستدر این خصوص نوعی پارادوکس وجود دارد که لازم است مسئولان مرتبط باید به آن پاسخ دهند(یاداور ضرب المثل من میگم نره اون میگه بدوش است).ما اعتقاد داریم موضوع باید در چارچوب قانون پیش رود اما باید این واقعیت را هم پذیرفت که نمی توان با تهدید با مردم برخورد کرد. به جوان بیکار و تحصیل کرده ای که امرار معاش خود را در خطر می بیند نمیتوان به چشم متهم و مجرم نگاه کرد و برخورد قهری انجام داد.باید دراین زمینه جواب قانع کننده ای از سوی مسئولان امر داده شود.حداقل اگر مرهمی بر زخم جوانان منطقه نیستیم بر زخم آنان نمک نیز نباشیم. در شرایط فعلی سوال مهمی که از متولیان امر مطرح هست این است که چرا با وجود ممنوعیت برداشت و حفر چاه جدید ،تعداد ۱۵۰ چاه غیر مجاز در حال فعالیت بوده و از طرفی هر روز سر و کله افراد مجوز به دست جدید از گوشه و کنار این دشت پیدا می شود.این افراد چه کسانی هستند که بر خلاف قانون اقدام به حفر چاه نموده و می نمایند .

     

    آیا مصلحت مردم منطقه امام زاده جعفر و این همه جوان بیکار باید فدای منافع عده ای خاص ونورچشمی گردد.کار به جائی رسیده است که مردم خود دست به کار شده اند و به نوعی اعمال قانون توسط مردم انجا م می شود که این گونه مناقشات محلی با توجه به ساختار قومی و قیله ای و طایفه ای موجود در منطقه، موضوع خوبی نیست و تبعات امنیتی وا جتماعی ناگواری به دنبال دارد.

     

    در اینجا از مدیریت منابع آب استان انتظار می رود به وظیفه ذاتی خود یعنی مدیریت منابع آب توجه بیشتری داشته باشند و به گونه ای مدیریت کنند که به مناقشات محلی در خصوص آب دامن نزنند.بحث کمبود منابع آب با توجه به شرایط کشور یک واقعیت بوده و شوخی بردار ، قابل تعارف نبوده و مصلحت پذیر نیست بلکه باید به طور جدی برای این موضوع تدبیر نموده و تبعات آن را به حد اقل ممکن کاهش داد. در بحث صدور مجوزهای جدید در این منطقه ملاحظات منطقه ای را رعایت نمایند و به گونه ای مدیریت کنند که این موضوع به مشکل امنیتی تبدیل نشود و جلوی هر گونه رانت و رانت خواری در این زمینه گرفته شود.از شورای تامین شهرستان گچساران استدعا داریم با توجه به اصل پیشگیری مقدم بر درمان ، به این موضوع ورود کنند و قبل از اینکه این موضوع به بحران تبدیل شود و از کنترل خارج شود به روش مقتضی ان را فیصله دهند.از حضرت حجه الاسلام مزارعی مدیر کل محترم دادگستری استان که شجاعانه پرچم مبارزه با رانت و تبعیض و بیعدالتی را در این استان بر فراشته اند انتظار داریم همانگونه که بدون تعارف مواردی مثل بدهکاران دانه درشت بانکی ، زمین خواران و استخدام های فامیلی را بدون تعارف و بدور از مصلحت اندیشیهای مرسوم و با شفافیت مطرح کرده و با انها برخورد کردند، به موضوع مهم برداشت غیر مجار آب از دشت امام زاده جعفر و حفاری های غیر مجاز و بعضا جدید و بحران قابل پیش بینی در این رابطه نیز ورود نمایند .قطعا این موضوع نیز مصداق حق ناس بوده و اهمیت ان از موارد پیش گفته کمتر نیست.

    .

    -نظرتان درباره این دیدگاه چیست؟
    5 نظر برای “بحران کم آبی و تبعات آن در دشت امام زاده جعفر”
    1. کشاورز گفت:

      بله متاسفانه رانت ورابطه در کشاورزی طوری نفوذ کرده که کشاورزان نا امید شده ا ند آنهایی که کشاورز بودند واز طریق کشاورزی امرار معاش می کردند از تین بی عدالتیها به ستوه آمده اند ودادشان هم به جایی نمی رسد گویا متولیان یا زبان کشاورزان را نمی فهمند یا گوششان بدهکار نیست از شرکت نفت بگیر تا هرکسی که برای تفریح خویش نیم هکتار زمین گرفته و ویلا سازی نموده الان برای اب مورد نیازش با رابطه بازی مجوز حفر چاه گرفته اما جوان اما مزاده جعفری ونارکی سراببننیزی وخربلی وناصر آبادی وتلخاب شیرینی حق کشت هندوانه را ندارد چون بحران کم ابیه اما برای آقای xکه نه باغ دارد ونه کشاورز هست مجوز حفر چاه صادر میشود متاسفم برای آنهایی که ظلم در حق این جماعت زحمت کش میکنند.!!

      0

      0
    2. ناشناس گفت:

      احسنت دستت درد نکنه دکتر

      0

      0
    3. اسد پور گفت:

      فقط رانت و تبعیض .شش سال با پنج هکتار زمین دنبال مجوز بودم از یاسوج تا گچساران و دوندگی ..گفتند که مجوز فعلا نیست .ولی همین الان یه آقایی که مسئول شده در گچساران و به قول خودش قانون کیلو چند ؟ هم ویلا زده و هم چاه حفاری می کنند برایش آنهم در روز روشن . معلومه کسی هم مچ شان را نمی تواند بگیرد .آقا زمین را یک سال پیش خریده ولی ادعا می کند این مجوز را از هفت سال پیش داشته .

      0

      0
    4. گچ گفت:

      احسنت دکتر قابضی فرزند شجاع گچساران
      به نظرم جایگزینی سریع خط لوله آب از زهره تنها راه حل این معزل میباشد متاسفانه مسوالان در اثر بی تدبیری تا کنون هیچ راه حلی برای جایگزینی آب های زیر زمینی دشت امام زاده جعفر ندارند و نتیجه آن بدبختی کشاورزان مقیم این دشت میباشد

      0

      0
    5. بی طرف گفت:

      درود بر دکتر قابضی که حرف دل کشاورزان را قلم زد دکتر تشکر.

      0

      0

    
    امروز چهارشنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۷
    • تـــازه ترین خبرها
    • پـــربازدیدترین ها
  • فردی با همدستی خانم خود، دو جوان را در یاسوج کشت/ نفر سوم از دست قاتل گریخت
  • ماجرای عذرخواهی فرماندار گچساران از رییس دادگستری
  • ساعتها تلاش برای نجات کارگر جوان در ساختمانی در چهار راه معاد یاسوج+تصاویر
  • شیوع برخی سرطان ها در کهگیلویه وبویراحمد نگران کننده است
  • شب یلدا و جیب های پر از خالی مردم
  • تعطیلی شهر دوگنبدان در سایه اختلافات نماینده و شهردار
  • هدایتخواه و بزرگواری به اختلافات پایان دادند+عکس آشتی کنان
  • دیدار نماینده کهگیلویه با وزیر راه و شهرسازی/درخواست عدل هاشمی از وزیر و نگرانی از وضعیت راههای حوزه کهگیلویه بزرگ
  • دیدار بخشدار مرکزی چرام با دانش آموزان فعال مدرسه بنت الهدی صدر
  • بارش باران رگباری در کهگیلویه و بویراحمد +جزییات
  • واکنش جالب برخی خبرگزاری های رسمی کشور از انتصاب خداداد غریب پور/نظرات مردم
  • وضعیت نامناسب معابر شهر یاسوج/وجود چاله ها در معابر اصلی
  • رمزگشایی جعبه سیاه دردآلود ایده‌پردازان جوان از یاسوج تا گلاسکو/پارک علم و فناوری هم طایفه‌ای شد!؟
  • افتتاح بخش دیالیز در درمانگاه شهید رضایی شهرستان لنده + تصاویر
  • نشانه هایی از عدم پختگی سیاسی در رفتار سرهنگ بیعت اصل
  • از گوشت کیلویی ۶۴ هزار تومان تا قیمت جدید نان و ورود دستگاه قضایی برای جلوگیری از خروج دام زنده از استان
  • پیام تبریک دکتر شاهرخ رضایی فر به دکتر خداداد غریب پور
  • عیادت جمعی از پیشکسوتان ورزش گچساران از یک مدیر ورزش دوست+تصاویر
  • علیمراد جعفری:اجماع نهایی جبهه اصولگرایان صحت نداشته و دروغی محض است
  • مدیر کل صداوسیمای کهگیلویه و بویراحمد تغییر کرد/افشارنیا مدیر کل صداوسیمای چهار محال و بختیاری شد
  •